Vezels · Plantaardig
Abaca / manillahennep
De harde vezel bij uitstek: stug, taai en met een bijna legendarische bestandheid tegen water. Het is geen garen voor kleding, maar het materiaal dat een tas, een mand of een voorwerp draagt dat uit zichzelf moet blijven staan.
Vertaald uit het Italiaans. Nog niet nagelezen door iemand met Nederlands als moedertaal.
Geschiedenis
Abaca wordt gewonnen uit een plant die verwant is aan de banaan en dankt aan zijn thuisland, de Filipijnen, ook de handelsnaam waaronder hij al eeuwen bekend is: manillahennep, naar de haven waar de balen vandaan vertrokken. Voordat het een vezel voor handwerk werd, was het vooral een vezel van de zee: generaties lang maakte men er de trossen en meertouwen van voor de scheepvaart van half de wereld, omdat hij in zout water niet rotte. Behalve in de Filipijnen wordt hij nu ook in Ecuador en Midden-Amerika verbouwd.
Hoe het garen ontstaat
Abaca wordt niet geschoren en niet als vlok gezaaid: men kapt de schijnstam van de plant en trekt de bladscheden los, waaruit de vezelstroken worden gewonnen. De strook wordt met de hand of machinaal geschraapt om haar van het vruchtvlees te ontdoen (het ontvezelen of decortiqueren), daarna gewassen en in de zon gedroogd. Wat overblijft zijn lange, glanzende stroken, die op kleur en fijnheid worden gesorteerd en afhankelijk van het gebruik worden gesponnen of gevlochten.
Waarom ze gewaardeerd wordt
Het is een van de sterkste en duurzaamste natuurlijke vezels die er bestaan, en dat maakt hem waardevol juist daar waar zacht breiwerk niet komt: bij accessoires en woonartikelen die gewicht moeten dragen en hun vorm moeten houden. Hij houdt de structuur zonder door te zakken, is bestand tegen water en slijtage en geeft het eindproduct een droge glans en een uitgesproken karakter.
Verven
Omdat het een cellulosevezel is, verf je hem met directe en reactieve kleurstoffen, net als katoen en linnen, maar het gladde, wasachtige oppervlak van de vezel houdt de kleur minder goed vast: de tinten blijven meestal zachter en natuurlijker. Daarom laat men hem vaak in zijn warme ivoorkleur of brengt men hem in aardetinten, waarin zijn glans het best tot zijn recht komt.
Onderhoud
Hij vraagt de verzorging van een stugge vezel, niet van breiwerk. Je reinigt hem droog of met een vochtige doek en laat hem aan de lucht drogen, uit de buurt van directe warmtebronnen die hem nog stugger zouden maken. Niet uitwringen en niet in de wasmachine: een structureel voorwerp stof je af en lucht je, je wast het niet als een kledingstuk.
Einde levensduur
Het is honderd procent zuivere plantaardige vezel: biologisch afbreekbaar en composteerbaar aan het einde van zijn levensduur, mits hij niet is gecoat of gecombineerd met synthetische materialen. Door zijn sterkte is hij ook gemakkelijk te hergebruiken, en dezelfde vezelkwaliteit voedt industrieën als die van speciaal papier en theezakjes.
Hoe je haar herkent
| Greep | Ruw, droog en uitgesproken stug, koel aanvoelend zoals alle plantaardige vezels. Het is geen vezel die streelt: je voelt de structuur onder je vingers. |
|---|---|
| Uiterlijk | Droge glans, bijna zijdeachtig bij de beste stroken, grondkleur warm ivoor die in de ruwere kwaliteiten naar bruin neigt. Rechte vezel, zonder krul en zonder enige halo. |
| Gedrag | Geen elastisch herstel: wat je buigt, blijft gebogen, en juist daardoor kan hij een vorm houden. Zeer bestand tegen trek en water, maar hij breekt eerder als je hem duizend keer op dezelfde plek buigt. |
| Brandproef | Cellulosekenmerk: vat snel vlam met een open vlam, ruikt naar verbrand papier of hout, nagloeiende sintel en een rest van lichte, grijze as. |
| Proeven thuis | Brandproef: snelle vlam, geur van verbrand papier, brokkelige grijze as · Stugheidsproef: een strook wordt na het buigen niet meer recht · Waterproef: nat houdt hij de trek vast in plaats van toe te geven |
| Wordt verward met | Sisal en andere harde touwvezels: greep en gedrag in de vlam vrijwel gelijk · Raffia en vlechtvezels: maar abaca is glanzender, langer en veel sterker |
| Alleen in een laboratorium | Om abaca met zekerheid te onderscheiden van andere harde cellulosevezels (sisal, echte hennep, jute) is microscopie in het laboratorium nodig, omdat ze zich voor het oog en in de vlam vrijwel hetzelfde gedragen. |
Fysische gegevens
| Eigenschap | Waarde | Bron |
|---|---|---|
| elastisch herstel | Geen | onderzoek |
| uitzakken | Geen (structureel) | onderzoek |
| halo | Geen | onderzoek |
| viltrisico | Geen | onderzoek |
| fijnheid (µm) | — | onderzoek |
| vochtopname (%) | 14,0 | onderzoek |
| gebruikelijke krimp (%) | 0–3 | schatting |
| vezellengte (mm) | 1000–3000 | onderzoek |
gemeten = een meting met referentie · iso = een norm · onderzoek = een gecontroleerde bron · schatting = alleen aannemelijkheid
Geschikt voor
tassen en manden die hun vorm houden · hoeden en gestructureerde accessoires · riemen en hengsels · woonaccessoires · vlechtwerk en stugge voorwerpen
Minder geschikt voor
elastisch breiwerk en boordsteken · kledingstukken op de huid · zachte val · alles wat na het uitrekken terug in vorm moet komen